Les Elèves de Thémis

In 1804 werden in het Oosten Antwerpen de kolommen opgericht van de Loge "Les Amis du Commerce". Twee jaar later, in 1806, zwermen enkele broeders uit en stichten de loge "Les Elèves de Thémis". De moederloge werkt in de Moderne of Franse ritus en de uitzwerming wenst dat te doen in de Schotse (filosofische) ritus. De nieuwe Loge werd genoemd naar de Griekse godin Themis.

Na een eerste mislukte poging om een constitutie te bemachtigen, wordt op 21 juli 1807 een procedure tot erkenning ingeleid bij het Franse Grootoosten (het Grootoosten van België zal pas in 1833 worden opgericht). De erkenning komt pas tot stand op 17 november 1808 en de plechtige installatie heeft plaats op 26 december 1808. Daarom hanteert "Les Elèves de Thémis" 1808 als stichtingsjaar, en vieringen van 100-, 125-, 150-, 175-jarig bestaan en binnen afzienbare tijd ook het dubbele eeuwfeest worden steeds afgestemd op 1808.

De werkplaats vergadert in een lokaal aan de Groenplaats 473 in Antwerpen. Hevige discussies rond de ritus en rond de persoon van de Achtbare Meester (=voorzitter) leiden tot een sluiting van de loge op 16 mei 1811. Enkele broeders trachten een nieuwe werkplaats op te richten onder de naam "La Parfaite Union", maar zij krijgen geen constitutiebrieven. Op 12 april 1813 wordt "Les Elèves de Thémis" van het tableau van het Franse Grootoosten geschrapt.

Nieuwe start

Het zal duren tot 1845-1850 vooraleer er weer sprake is van een "nieuwe" loge "Les Elèves de Thémis". De stichters richten zich tot Frankrijk, maar de Fransen beroepen zich op het principe van de territorialiteit (intussen is er een Grootoosten van België opgericht) om de erkenning te weigeren. Samen met broeders van de ingeslapen loge "Les Amis du Commerce" en met uitzwermende leden van "La Persévérance" wordt een aanvraag gericht tot het Grootoosten van België. Daar is echter oppositie ontstaan en de discussies slepen aan. Intussen werft "Les Elèves de Thémis" nieuwe leden. De nieuwe erkenning volgt op 19 januari 1850.

Een nieuw terrein wordt gekocht om een gebouw op te richten, maar het geld voor de bouw ontbreekt, en opnieuw steken discussies over de te volgen weg de kop op: jonge broeders wensen zich ook met politieke en sociale aangelegenheden in te laten, andere willen de activiteiten beperken tot zuiver maçonnieke onderwerpen. De jongeren winnen het pleit.

"Les Elèves de Thémis" heeft een voorlopig onderdak, eerst aan het Meirstraatje, sinds 1858 in de St.-Michielsstraat 2. Enkele jaren later verhuist de werkplaats naar de Rijnpoortvest 5, vervolgens naar de Grote Dokstraat 2. 

Vanaf 1872 verdiept "Les Elèves de Thémis" zich in het lot van de arbeiders. Samen met "Les Amis du Commerce et la Persévérance Réunis" (de fusie van de twee afzonderlijke loges) richt de werkplaats coöperatieve volkskeukens en een Antwerpse volksbank op. Er worden concerten georganiseerd ten voordele van de slachtoffers van de overstromingen in Gent in 1873.

Vernederlandsing

Een eerste poging om het Nederlands in te voeren bij "Les Amis du Commerce et la Persévérance Réunis" mislukt. Vijftien broeders stappen boos over naar "Les Elèves de Thémis" en in 1875 wordt het Nederlands als voertaal van de werkzaamheden daar ingevoerd. De eerste inwijdingen in het Nederlands hebben datzelfde jaar plaats.

Van dan af neemt "Les Elèves de Thémis" het voortouw: in een brief aan de broeders in het parlement wordt aangedrongen op de vernederlandsing van onderwijs en administratie en op de stichting van een Vlaamse Hogeschool. Tevens worden de opvattingen geventileerd over stemrecht, de scheiding van kerk en staat, de leerplicht, het verbeteren van het lot van de arbeiders enz.

De gebouwen aan de Grote Dokstraat  worden te klein en een nieuwe tempel wordt opgericht aan de Van Maerlantstraat.

Wellington en Marnix

De Engelstalige broeders van "Les Elèves de Thémis" richten rond 1876 een onderafdeling op die in het Engels arbeidde, maar stichten uiteindelijk een zelfstandige loge onder de naam "L'Anglo-Belge", later gewijzigd in "Wellington". Deze werkplaats is sinds 1933 aangesloten bij de Grand Lodge of Edinburgh.

In 1888 heeft "Les Elèves de Thémis" af te rekenen met een uitzwerming. De nieuwe loge krijgt de naam "Marnix van Sint-Aldegonde". De moederloge verliest veel leden, Marnix doet een hoger bod op de lokalen en "Les Elèves de Thémis" moet verhuizen naar de gebouwen van "Les Amis du Commerce et la Persévérance Réunis" aan de Meistraat 25. Deze gebouwen worden afgebroken in de jaren 90 van de 20ste eeuw. De oude logegebouwen o.m. aan de Grote Dokstraat en de Rijnpoortveest bestaan al lang niet meer.

Na de Eerste Wereldoorlog en een lange periode van gedwongen inactiviteit bloeit "Les Elèves de Thémis" opnieuw, dankzij het inwijden van grote aantallen nieuwe leden. Dat blijft zo duren tot kort voor de Tweede Wereldoorlog. In 1939 beveelt het Grootoosten aan alle archieven en waardevolle stukken in veiligheid te brengen, maar bij "Les Elèves de Thémis" wordt dat geïnterpreteerd als "vernietigen". Talloze documenten worden verbrand, behalve het sedert 1807 bijgehouden ledenregister.

Na WOII

De eerste zitting na de oorlog heeft plaats op 28 juni 1945, met zo'n 50 broeders. Sindsdien is het succes van "Les Elèves de Thémis" één onafgebroken stijgende lijn. In 1962 richten enkele broeders van Thémis de nieuwe loge "Georges Beernaerts" op. Later volgen nog uitzwermingen naar "De Waag" (Turnhout) en "Het Truweel" (Antwerpen). Thémis was ook nog intensief betrokken bij de oprichting van de loge "Reinaerd" (Sint-Niklaas).

(samengevat uit het boek "Maçonnieke ontmoetingen")

[ Start ] [ Wie was Themis? ]

Laatst bijgewerkt: 03 januari 2010